Czy zdarzyło Ci się napisać uspokuj się zamiast uspokój się? To jeden z najczęstszych błędów ortograficznych w języku polskim, a jego źródłem jest mylące podobieństwo do innych czasowników tworzących tryb rozkazujący na -uj.

Poprawna forma to uspokój się – i nie jest to wyjątek od reguły, lecz jej potwierdzenie. Chodzi o zasadę wymienności samogłosek: ó piszemy wtedy, gdy w pokrewnych formach wyrazu lub wyrazach pokrewnych wymienia się ono na o, a lub e. Sprawdź sam: uspokój się pochodzi od bezokolicznika uspokoić się, a ten z kolei łączy się z czasownikiem uspokajać się. W obu tych formach wyraźnie słychać o lub a w miejscu spornej samogłoski – to właśnie dowód na to, że piszemy ó.

Błędna forma uspokuj się bierze się z prostej analogii do czasowników zakończonych na -ować, takich jak pracować – pracuj czy malować – maluj. W tych przypadkach zakończenie -uj zawsze zapisujemy przez u, bo żadna wymiana samogłoski na o lub a tu nie zachodzi. Czasownik uspokoić się należy jednak do zupełnie innej grupy, dlatego reguła z ó wymiennym działa tu bez wyjątku.

Prosty sposób na zapamiętanie: zanim napiszesz rozkazującą formę, przywołaj bezokolicznik lub pokrewny wyraz. Jeśli słyszysz tam wyraźne o lub a, postaw ó – i nigdy nie pomylisz się z uspokój się!