Czy można powiedzieć mieć fach w ręce? Z pozoru pytanie wydaje się proste – przecież obie formy miejscownika słowa ręka są poprawne: zarówno ręce, jak i ręku. Jednak w przypadku tego frazeologizmu sprawa wygląda inaczej.

Poprawna forma to wyłącznie mieć fach w ręku. Skąd wzięło się to ręku? To fascynująca językowa skamieniałość – pozostałość po dawnej liczbie podwójnej, która istniała w języku staropolskim i służyła do opisywania par przedmiotów. Choć ta forma liczby całkowicie zanikła, niektóre jej ślady przetrwały właśnie w utrwalonych związkach frazeologicznych.

Kluczem do zrozumienia tej zasady jest natura frazeologizmu. Związki frazeologiczne rządzą się własnymi prawami – ich struktura jest stała i niepodlegająca swobodnym modyfikacjom. Oznacza to, że nawet jeśli forma w ręce jest gramatycznie poprawna w innych kontekstach (np. coś leży w ręce losu), w tym konkretnym wyrażeniu nie wolno jej stosować. Zamiana ręku na ręce niszczy integralność frazeologizmu i jest uznawana za błąd językowy.

Podsumowując: kiedy mówimy o kimś biegłym w swoim fachu, doskonale opanowującym rzemiosło – zawsze piszemy i mówimy mieć fach w ręku.