Kiedy chcemy kogoś poprosić o ułożenie puzzli, ciała podczas ćwiczeń czy planu działania, sięgamy po tryb rozkazujący czasownika ułożyć. I tu pojawia się dylemat: ułóż czy ułuż? Odpowiedź jest jedna – poprawna forma to wyłącznie ułóż.
Dlaczego właśnie ó? Istnieje prosta zasada ortograficzna, która mówi, że ó piszemy wtedy, gdy w wyrazach pokrewnych lub innych formach tego samego słowa wymienia się ono na o, a lub e. W przypadku formy ułóż wystarczy przypomnieć sobie bezokolicznik: ułożyć. Widać wyraźnie, że ó wymienia się tu na o, co w pełni uzasadnia pisownię przez ó.
Forma ułuż z literą u jest błędem ortograficznym – litera u nie podlega wymianie na inne samogłoski, dlatego jej użycie w tym miejscu nie ma żadnego uzasadnienia gramatycznego ani fonetycznego.
Warto pamiętać, że ułóż to słowo o szerokim zakresie znaczeniowym. Możemy nim opisać zarówno fizyczne ustawienie przedmiotów lub ciała, jak i bardziej abstrakcyjne czynności – takie jak tworzenie planów, hierarchii czy opracowywanie treści. To samo kryterium pisowni przez ó dotyczy pokrewnych form, takich jak ułożony, ułożenie czy układ.
