Pisownia słowa nieaktywny wcale nie jest skomplikowana – wystarczy znać jedną prostą zasadę dotyczącą przymiotników i partykuły nie.
Podstawowa reguła: partykułę nie z przymiotnikami w stopniu równym piszemy łącznie. Oznacza to, że w zdaniach, gdzie opisujemy cechę kogoś lub czegoś bez wyraźnego przeciwstawiania, prawidłową formą jest nieaktywny jako jedno słowo. Przykładowo, gdy mówimy o kimś, kto po prostu nie wykazuje aktywności, stosujemy zapis łączny.
Kiedy piszemy osobno? Forma nie aktywny (rozdzielnie) pojawia się wyłącznie wtedy, gdy chcemy wyraźnie zaznaczyć przeciwieństwo cech – czyli gdy w zdaniu następuje wyraźne zestawienie dwóch przeciwstawnych właściwości. Taki zapis sygnalizuje kontrast, a zdanie zawiera wtedy spójniki takie jak lecz, ale, tylko czy a, np.: Był nie aktywny, lecz wyjątkowo ospały.
Podsumowując: nieaktywny to forma domyślna, której używamy na co dzień, natomiast nie aktywny to wyjątek zarezerwowany dla konstrukcji z wyraźnym przeciwstawieniem.
