Zapis gdzieżby lub gdzież by budzi wątpliwości, bo obie formy istnieją w języku polskim i obie są poprawne – decyduje jednak kontekst, w którym ich używamy. Kluczowe pytanie brzmi: jaką rolę pełni w zdaniu słowo gdzież?
Gdy gdzież jest zaimkiem pytajnym (zastępuje pytanie w którym miejscu?, dokąd?), cząstkę by piszemy osobno: gdzież by. Mamy wtedy do czynienia z prawdziwym pytaniem o miejsce, a by jest wyłącznie cząstką trybu przypuszczającego. Przykładem może być zdanie: Gdzież by tu znaleźć spokojny kąt? – pytamy o konkretne miejsce.
Natomiast gdy gdzież pełni funkcję partykuły wyrażającej zaprzeczenie lub niedowierzanie (bliska znaczeniowo wyrażeniom wcale nie, skądże, ależ skąd), cząstkę by piszemy łącznie: gdzieżby. Całe wyrażenie staje się wykrzyknieniem lub stwierdzeniem i nie zawiera już pytania o miejsce.
Prosta wskazówka: jeśli możesz zastąpić dane wyrażenie słowami wcale nie lub skąd znowu i zdanie nadal ma sens – pisz łącznie. Jeśli pytasz o miejsce – pisz rozdzielnie.
