Czy piszemy nieraz czy nie raz? Okazuje się, że obie formy są poprawne – wszystko zależy od tego, co chcemy wyrazić w zdaniu. To jedno z tych miejsc w polskiej ortografii, gdzie nie wystarczy znać reguły, trzeba też wczuć się w sens wypowiedzi.
Nieraz (łącznie) to przysłówek, który oznacza tyle co wielokrotnie, często lub niekiedy. Zapisujemy go razem, ponieważ funkcjonuje jako samodzielna jednostka leksykalna – nie zaprzeczenie, lecz określenie częstotliwości. Kiedy mówimy, że coś dzieje się nieraz, akcent pada na całe słowo, a cała wypowiedź ma charakter opisowy.
Nie raz (osobno) stosujemy wtedy, gdy chcemy podkreślić, że coś wydarzyło się więcej niż jeden raz – zazwyczaj w opozycji do liczby jeden. W takich zdaniach akcent wyraźnie pada na słowo raz, a sama konstrukcja często pojawia się z dopowiedzeniami w stylu: ale kilka razy, nie dwa itp. To już nie przysłówek, lecz zestawienie partykuły przeczącej z rzeczownikiem.
Krótka wskazówka: jeśli możesz zastąpić dane słowo wyrażeniem wielokrotnie – pisz łącznie. Jeśli natomiast chodzi o podkreślenie, że liczba jeden to za mało – pisz osobno.
