Czy zastanawiałeś się kiedyś, dlaczego piszemy talerz, a nie tależ? To jedno z tych słów, które mogą sprawiać kłopot – szczególnie że w języku polskim zarówno rz, jak i ż mogą oddawać ten sam dźwięk.
Jedyna poprawna forma to talerz – z dwuznakiem rz na końcu wyrazu. Zapis tależ jest błędem ortograficznym i nie powinien pojawiać się w żadnym tekście.
Skąd pochodzi ta pisownia? Słowo talerz wywodzi się ze staroniemieckiego talier i trafiło do polszczyzny jako zapożyczenie. Jego pisownia przez rz jest historycznie utrwalona i nie podlega żadnej regule wymienności – to tak zwane rz niewymienne, które po prostu trzeba zapamiętać.
Warto wiedzieć, że rz wymienne pojawia się tam, gdzie w pokrewnych formach wyrazu lub innych słowach z tej samej rodziny wymieniamy je na r (np. morze – morski). W przypadku słowa talerz takiej wymiany nie ma – to zapożyczenie, które rządzi się swoją własną pisownią. Dlatego najlepszym sposobem na utrwalenie tej formy jest po prostu jej zapamiętanie.
