Motyw przyjaźni w literaturze to jeden z najczęstszych tematów rozprawek i przemówień: na egzaminie ósmoklasisty w 2025 roku uczniowie pisali przemówienie o tym, że przyjaźń potrafi połączyć zupełnie różne charaktery. Poniżej znajdziesz gotowe argumenty z lektur obowiązkowych na egzamin ósmoklasisty i na maturę. Przy każdej lekturze podaję, kto się z kim przyjaźni, jaki konkretny przykład możesz przywołać, co on dowodzi i do jakiej tezy pasuje. Bez streszczeń.
Rozprawka o przyjaźni. Czy człowiek może być szczęśliwy, nie posiadając przyjaciela?
Argumenty poniżej pokazują, co przywołać. W rozprawce zobaczysz, jak połączyć je w całość: od tezy, przez dwa rozwinięte argumenty z lektur, po zakończenie.
Przyjaźń w lekturach – szybka tabela
Ta tabela pomoże ci szybko dobrać lekturę do tematu. Szczegółowe argumenty znajdziesz niżej.
| Lektura | Przyjaciele | Czego uczy ich przykład | Poziom |
|---|---|---|---|
| „Mały Książę” | Mały Książę i lis | przyjaźń wymaga czasu i odpowiedzialności | E8 |
| „Kamienie na szaniec” | Zośka, Rudy, Alek | prawdziwy przyjaciel jest gotów zaryzykować życie | E8 |
| „Opowieść wigilijna” | Scrooge, Marley, Fred | bez bliskich ludzi życie jest puste | E8 |
| „Chłopcy z Placu Broni” | Nemeczek, Boka i chłopcy | lojalność wobec grupy i przyjaciół | E8 |
| „Hobbit” | Bilbo i krasnoludy | przyjaźń rodzi się we wspólnych trudnościach | E8 |
| „Ania z Zielonego Wzgórza” | Ania i Diana | przyjaźń przetrwa przeszkody | inny utwór |
| „Lalka” | Wokulski i Rzecki | wierność i troska bez oczekiwania wdzięczności | matura |
| „Dżuma” | Rieux i Tarrou | przyjaźń rodzi się we wspólnej walce ze złem | matura |
| „Zbrodnia i kara” | Raskolnikow i Razumichin | przyjaciel nie opuszcza w kryzysie | matura |
| „Makbet” | Makbet i Banko | ambicja potrafi zniszczyć przyjaźń (antyprzykład) | matura |
Motyw przyjaźni w lekturach na egzamin ósmoklasisty
Wszystkie lektury w tej części są na liście lektur obowiązkowych na egzamin ósmoklasisty 2027.
„Mały Książę” – Mały Książę i lis
Kto z kim: Mały Książę zaprzyjaźnia się z lisem, który prosi go, by go oswoił.
Argument: Lis tłumaczy, że oswojenie wymaga cierpliwości: Mały Książę ma przychodzić codziennie o tej samej porze i siadać coraz bliżej. Dzięki temu stają się dla siebie jedyni na świecie, choć lisów i chłopców jest mnóstwo. Lis uczy też, że za tego, kogo się oswoiło, odpowiada się na zawsze. Ten przykład dowodzi, że przyjaźń nie pojawia się sama, tylko trzeba ją budować i o nią dbać.
Pasuje do tezy: „Przyjaźń wymaga czasu i odpowiedzialności”, „Przyjaźń sprawia, że ktoś staje się dla nas wyjątkowy”.
Więcej tematów: tematy rozprawek z „Małego Księcia”. Materiał: „Mały Książę” – 10 motywów.
„Kamienie na szaniec” – Zośka, Rudy i Alek
Kto z kim: Zośka, Rudy i Alek przyjaźnią się od czasów szkolnych i harcerskich, a w czasie okupacji razem walczą w konspiracji.
Argument: Gdy Rudy zostaje aresztowany i torturowany przez gestapo, przyjaciele biorą udział w akcji pod Arsenałem, żeby go odbić, choć wiedzą, że mogą zginąć. Akcja się udaje, ale Rudy umiera z powodu ran, a Alek umiera od rany odniesionej podczas akcji. Ten przykład dowodzi, że prawdziwa przyjaźń sprawdza się w najtrudniejszych chwilach i może wymagać największego poświęcenia.
Pasuje do tezy: „Prawdziwych przyjaciół poznaje się w trudnych chwilach”, „Przyjaźń wymaga poświęcenia”.
Więcej tematów: tematy rozprawek z „Kamieni na szaniec”. Materiał: 15 notatek z „Kamieni na szaniec”.
„Opowieść wigilijna” – Scrooge, Marley i Fred
Kto z kim: Scrooge przez lata nie ma przyjaciół, a jedyną bliską mu osobą był zmarły wspólnik Marley. Bratanek Fred mimo odmów wciąż zaprasza go na święta.
Argument: Duch Marleya przychodzi do Scrooge’a, żeby ostrzec go przed losem, jaki sam sobie zgotował, a Fred co roku wyciąga do wuja rękę, choć ten go odpycha. Scrooge, który żył samotnie i skąpo, po przemianie staje się dobrym przyjacielem i człowiekiem otwartym na innych. Ten przykład dowodzi, że życie bez bliskich jest puste, a na przyjaźń nigdy nie jest za późno.
Pasuje do tezy: „Człowiek bez przyjaciół jest nieszczęśliwy”, „Przyjaźń może zmienić człowieka”.
Materiał: „Opowieść wigilijna” – przemiana Scrooge’a.
„Chłopcy z Placu Broni” – Nemeczek, Boka i chłopcy
Kto z kim: Chłopcy z Placu Broni tworzą zżytą grupę, której przewodzi Boka, a najmłodszy i najsłabszy jest Nemeczek.
Argument: Nemeczek, choć jest tylko szeregowcem i bywa lekceważony, pozostaje wierny kolegom. Mimo choroby przychodzi na bitwę o plac i pomaga zwyciężyć, co przypłaca życiem. Ten przykład dowodzi, że lojalność wobec przyjaciół jest ważniejsza niż własna wygoda, a wartość człowieka nie zależy od jego pozycji w grupie.
Pasuje do tezy: „Przyjaźń opiera się na lojalności”, „Prawdziwy przyjaciel jest gotów do poświęceń”.
Materiał: „Chłopcy z Placu Broni” – 10 motywów.
„Hobbit, czyli tam i z powrotem” – Bilbo i krasnoludy
Kto z kim: Bilbo wyrusza w podróż z trzynastoma krasnoludami, które początkowo traktują go z rezerwą.
Argument: W czasie wyprawy Bilbo kilka razy ratuje towarzyszy: uwalnia ich z sieci pająków w Mrocznej Puszczy i wyprowadza z więzienia elfów w beczkach. Dzięki temu krasnoludy zaczynają mu ufać. Na koniec umierający Thorin godzi się z Bilbem i docenia jego przyjaźń. Ten przykład dowodzi, że przyjaźń rodzi się we wspólnie pokonywanych trudnościach i opiera się na zaufaniu.
Pasuje do tezy: „Z przyjacielem łatwiej pokonywać trudności”, „Przyjaźń buduje się przez wspólne przeżycia”.
Materiał: „Hobbit” – 10 motywów.
Przyjaźń w innych utworach (do drugiego przykładu w rozprawce)
W wypracowaniu często trzeba przywołać, oprócz lektury obowiązkowej, inny utwór literacki. Dobrze sprawdza się tu książka spoza listy lektur obowiązkowych.
„Ania z Zielonego Wzgórza” – Ania i Diana
Kto z kim: Ania i Diana przysięgają sobie dozgonną przyjaźń. Gdy matka Diany zakazuje im się spotykać, Ania ratuje życie młodszej siostrze Diany i przyjaciółki znów mogą być razem. Ten przykład dowodzi, że prawdziwa przyjaźń przetrwa przeszkody i zostaje nagrodzona.
Pasuje do tezy: „Prawdziwa przyjaźń przetrwa przeszkody”.
Materiał: „Ania z Zielonego Wzgórza” – 10 motywów.
Motyw przyjaźni w lekturach maturalnych
Na maturze przyjaźń warto ujmować szerzej: jako relację z drugim człowiekiem, która kształtuje, wspiera albo zostaje zdradzona.
„Lalka” – Wokulski i Rzecki
Kto z kim: Stary subiekt Ignacy Rzecki jest najwierniejszym przyjacielem Stanisława Wokulskiego.
Argument: Rzecki martwi się o Wokulskiego, prowadzi za niego sklep, pisze o nim w swoim pamiętniku i stara się zrozumieć jego decyzje, choć często ich nie pochwala. Nie oczekuje niczego w zamian. Ten przykład dowodzi, że przyjaźń to bezinteresowna troska i wierność, nawet gdy przyjaciel się od nas oddala.
Pasuje do tezy: „Przyjaźń to bezinteresowna troska o drugiego człowieka”.
Więcej o bohaterze: Wokulski – romantyk czy pozytywista. Materiał: „Lalka” – 10 motywów.
„Dżuma” – Rieux i Tarrou
Kto z kim: Doktor Rieux i Jean Tarrou poznają się w czasie epidemii w Oranie.
Argument: Tarrou organizuje ochotnicze oddziały sanitarne i ramię w ramię z Rieux walczy z zarazą. Ich przyjaźń przypieczętowuje wspólna nocna kąpiel w morzu, chwila wytchnienia od dżumy. Gdy Tarrou zachoruje, Rieux opiekuje się nim do końca. Ten przykład dowodzi, że przyjaźń rodzi się we wspólnej walce o dobro i daje siłę w najtrudniejszych czasach.
Pasuje do tezy: „Przyjaźń daje siłę w walce ze złem”.
Materiał: „Dżuma” – pytania i odpowiedzi na sprawdzian.
„Zbrodnia i kara” – Raskolnikow i Razumichin
Kto z kim: Razumichin to dawny kolega Raskolnikowa ze studiów.
Argument: Gdy Raskolnikow po zbrodni wpada w gorączkę i odpycha wszystkich, Razumichin sprowadza do niego lekarza, opiekuje się nim i troszczy się o jego matkę i siostrę. Nie opuszcza przyjaciela, choć ten jest dla niego niemiły. Ten przykład dowodzi, że prawdziwy przyjaciel zostaje przy nas w kryzysie, nawet gdy sami nie potrafimy przyjąć pomocy.
Pasuje do tezy: „Prawdziwych przyjaciół poznaje się w trudnych chwilach”.
Materiał: „Zbrodnia i kara” – szczegółowe opracowanie.
„Makbet” – Makbet i Banko (antyprzykład)
Kto z kim: Makbet i Banko to towarzysze broni, którzy razem słyszą przepowiednię czarownic.
Argument: Gdy Makbet zostaje królem, zaczyna widzieć w przyjacielu zagrożenie, bo czarownice zapowiedziały, że potomkowie Banka będą królami. Każe go zabić. Ten przykład dowodzi, że żądza władzy potrafi zniszczyć nawet długoletnią przyjaźń. Przyda się w rozprawce jako kontrargument albo przykład zdrady.
Pasuje do tezy: „Przyjaźń wymaga wierności”, „Ambicja może zniszczyć przyjaźń”.
Materiał: „Makbet” – 10 motywów.
Tezy o przyjaźni – gotowe do rozprawki
Każdą z tych tez możesz potwierdzić co najmniej dwiema lekturami opisanymi wyżej.
| Teza | Lektury, które ją potwierdzają |
|---|---|
| Prawdziwych przyjaciół poznaje się w trudnych chwilach. | „Kamienie na szaniec”, „Zbrodnia i kara” |
| Przyjaźń wymaga poświęcenia. | „Kamienie na szaniec”, „Chłopcy z Placu Broni” |
| Przyjaźń wymaga czasu i odpowiedzialności. | „Mały Książę”, „Lalka” |
| Przyjaźń może zmienić człowieka. | „Opowieść wigilijna”, „Hobbit” |
| Z przyjacielem łatwiej pokonywać trudności. | „Hobbit”, „Dżuma” |
| Przyjaźń opiera się na lojalności. | „Chłopcy z Placu Broni”, „Kamienie na szaniec” |
| Prawdziwa przyjaźń przetrwa przeszkody. | „Ania z Zielonego Wzgórza”, „Hobbit” |
| Ambicja i chęć zysku mogą zniszczyć przyjaźń. | „Makbet” (antyprzykład) |
Wypracowania o przyjaźni i zaufaniu
Zobacz, jak te argumenty działają w całych pracach napisanych do prawdziwych tematów:
RozprawkaZ przyjacielem łatwiej pokonywać trudnościZobacz →
Przemówienie, egzamin ósmoklasisty 2025Przyjaźń to rodzaj harmonii, która łączy różne charakteryZobacz →
Opowiadanie, egzamin próbny GWOPrzygoda z bohaterem, w której mogliście na sobie polegaćZobacz →
Rozprawka maturalna 2024Jak relacja z drugą osobą kształtuje człowieka?Zobacz →
Przysłowia i cytaty o przyjaźni – na wstęp
Przysłowie lub cytat na początku rozprawki dobrze wprowadza temat, ale tylko wtedy, gdy od razu z nim polemizujesz albo go rozwijasz.
- „Prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie.”
- „Powiedz mi, z kim przestajesz, a powiem ci, kim jesteś.”
- „Co dwie głowy, to nie jedna.”
- „Zgoda buduje, niezgoda rujnuje.”
- „Przyjaźń to jedna dusza w dwóch ciałach” – myśl przypisywana Arystotelesowi.
Jak wykorzystać motyw przyjaźni w rozprawce – przykład akapitu
Dobry akapit argumentacyjny ma trzy części: argument, przykład z lektury i wniosek. Oto przykład do tezy „Prawdziwych przyjaciół poznaje się w trudnych chwilach”:
Argument Prawdziwa przyjaźń sprawdza się dopiero wtedy, gdy przyjaciel potrzebuje pomocy, a jej udzielenie wiąże się z ryzykiem.
Przykład Potwierdzeniem tej tezy jest postawa Zośki i Alka z „Kamieni na szaniec” Aleksandra Kamińskiego. Kiedy gestapo aresztowało Rudego, przyjaciele wzięli udział w akcji pod Arsenałem, aby go uwolnić, choć wiedzieli, że mogą zginąć. Udało im się odbić Rudego, ale zapłacili za to ogromną cenę: kilka dni później zmarł zarówno on, jak i ranny w akcji Alek.
Wniosek Przykład ten dowodzi, że prawdziwy przyjaciel nie zostawia nas w potrzebie, nawet jeśli pomoc wymaga największego poświęcenia.
Uwaga językowa: w celowniku liczby mnogiej piszemy „przyjaciołom”, a nie „przyjacielom”. Wyjaśnienie znajdziesz we wpisie przyjaciołom czy przyjacielom.
Gotowe sformułowania do wstępu, argumentów i zakończenia znajdziesz we wpisie zwroty do rozprawki, a budowę całej pracy w schemacie rozprawki.
Najczęściej zadawane pytania
W jakich lekturach jest motyw przyjaźni?
Motyw przyjaźni znajdziesz m.in. w „Małym Księciu”, „Kamieniach na szaniec”, „Chłopcach z Placu Broni”, „Hobbicie” i „Opowieści wigilijnej”, a na maturze w „Lalce”, „Dżumie” i „Zbrodni i karze”. „Makbet” pokazuje z kolei, jak przyjaźń może zostać zdradzona.
Jakie argumenty o przyjaźni podać w rozprawce?
Najmocniejsze są argumenty oparte na konkretnej sytuacji z lektury, np. odbicie Rudego w „Kamieniach na szaniec” czy oswojenie lisa w „Małym Księciu”. Do każdego przykładu dopisz wniosek, który wiąże go z twoją tezą.
Jaka lektura obowiązkowa najlepiej pasuje do tematu o przyjaźni?
Na egzaminie ósmoklasisty najpewniejsze są „Kamienie na szaniec” i „Mały Książę”, bo przyjaźń jest w nich jednym z głównych tematów. Na maturze dobrze sprawdzają się „Lalka” i „Dżuma”.
Czy przyjaźń może być tematem na egzaminie ósmoklasisty?
Tak. Na egzaminie ósmoklasisty w 2025 roku uczniowie pisali przemówienie o tym, że przyjaźń potrafi połączyć zupełnie różne charaktery. Tematy z poprzednich lat znajdziesz we wpisie tematy rozprawek z egzaminów ósmoklasisty.
Jak zacząć rozprawkę o przyjaźni?
Możesz zacząć od przysłowia, np. „Prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie”, i od razu sformułować tezę. Ważne, by już we wstępie było jasne, jakie masz zdanie i jakie lektury przywołasz.
