You are currently viewing Motyw przyjaźni w literaturze – argumenty z lektur

Motyw przyjaźni w literaturze – argumenty z lektur

Motyw przyjaźni w literaturze to jeden z najczęstszych tematów rozprawek i przemówień: na egzaminie ósmoklasisty w 2025 roku uczniowie pisali przemówienie o tym, że przyjaźń potrafi połączyć zupełnie różne charaktery. Poniżej znajdziesz gotowe argumenty z lektur obowiązkowych na egzamin ósmoklasisty i na maturę. Przy każdej lekturze podaję, kto się z kim przyjaźni, jaki konkretny przykład możesz przywołać, co on dowodzi i do jakiej tezy pasuje. Bez streszczeń.

Rozprawka o przyjaźni: czy człowiek może być szczęśliwy, nie posiadając przyjaciela
Gotowa rozprawka

Rozprawka o przyjaźni. Czy człowiek może być szczęśliwy, nie posiadając przyjaciela?

Argumenty poniżej pokazują, co przywołać. W rozprawce zobaczysz, jak połączyć je w całość: od tezy, przez dwa rozwinięte argumenty z lektur, po zakończenie.

Zobacz rozprawkę

Przyjaźń w lekturach – szybka tabela

Ta tabela pomoże ci szybko dobrać lekturę do tematu. Szczegółowe argumenty znajdziesz niżej.

LekturaPrzyjacieleCzego uczy ich przykładPoziom
„Mały Książę”Mały Książę i lisprzyjaźń wymaga czasu i odpowiedzialnościE8
„Kamienie na szaniec”Zośka, Rudy, Alekprawdziwy przyjaciel jest gotów zaryzykować życieE8
„Opowieść wigilijna”Scrooge, Marley, Fredbez bliskich ludzi życie jest pusteE8
„Chłopcy z Placu Broni”Nemeczek, Boka i chłopcylojalność wobec grupy i przyjaciółE8
„Hobbit”Bilbo i krasnoludyprzyjaźń rodzi się we wspólnych trudnościachE8
„Ania z Zielonego Wzgórza”Ania i Dianaprzyjaźń przetrwa przeszkodyinny utwór
„Lalka”Wokulski i Rzeckiwierność i troska bez oczekiwania wdzięcznościmatura
„Dżuma”Rieux i Tarrouprzyjaźń rodzi się we wspólnej walce ze złemmatura
„Zbrodnia i kara”Raskolnikow i Razumichinprzyjaciel nie opuszcza w kryzysiematura
„Makbet”Makbet i Bankoambicja potrafi zniszczyć przyjaźń (antyprzykład)matura

Motyw przyjaźni w lekturach na egzamin ósmoklasisty

Wszystkie lektury w tej części są na liście lektur obowiązkowych na egzamin ósmoklasisty 2027.

„Mały Książę” – Mały Książę i lis

Antoine de Saint-Exupéry, poziom: egzamin ósmoklasisty

Kto z kim: Mały Książę zaprzyjaźnia się z lisem, który prosi go, by go oswoił.

Argument: Lis tłumaczy, że oswojenie wymaga cierpliwości: Mały Książę ma przychodzić codziennie o tej samej porze i siadać coraz bliżej. Dzięki temu stają się dla siebie jedyni na świecie, choć lisów i chłopców jest mnóstwo. Lis uczy też, że za tego, kogo się oswoiło, odpowiada się na zawsze. Ten przykład dowodzi, że przyjaźń nie pojawia się sama, tylko trzeba ją budować i o nią dbać.

Pasuje do tezy: „Przyjaźń wymaga czasu i odpowiedzialności”, „Przyjaźń sprawia, że ktoś staje się dla nas wyjątkowy”.

„Kamienie na szaniec” – Zośka, Rudy i Alek

Aleksander Kamiński, poziom: egzamin ósmoklasisty

Kto z kim: Zośka, Rudy i Alek przyjaźnią się od czasów szkolnych i harcerskich, a w czasie okupacji razem walczą w konspiracji.

Argument: Gdy Rudy zostaje aresztowany i torturowany przez gestapo, przyjaciele biorą udział w akcji pod Arsenałem, żeby go odbić, choć wiedzą, że mogą zginąć. Akcja się udaje, ale Rudy umiera z powodu ran, a Alek umiera od rany odniesionej podczas akcji. Ten przykład dowodzi, że prawdziwa przyjaźń sprawdza się w najtrudniejszych chwilach i może wymagać największego poświęcenia.

Pasuje do tezy: „Prawdziwych przyjaciół poznaje się w trudnych chwilach”, „Przyjaźń wymaga poświęcenia”.

„Opowieść wigilijna” – Scrooge, Marley i Fred

Charles Dickens, poziom: egzamin ósmoklasisty

Kto z kim: Scrooge przez lata nie ma przyjaciół, a jedyną bliską mu osobą był zmarły wspólnik Marley. Bratanek Fred mimo odmów wciąż zaprasza go na święta.

Argument: Duch Marleya przychodzi do Scrooge’a, żeby ostrzec go przed losem, jaki sam sobie zgotował, a Fred co roku wyciąga do wuja rękę, choć ten go odpycha. Scrooge, który żył samotnie i skąpo, po przemianie staje się dobrym przyjacielem i człowiekiem otwartym na innych. Ten przykład dowodzi, że życie bez bliskich jest puste, a na przyjaźń nigdy nie jest za późno.

Pasuje do tezy: „Człowiek bez przyjaciół jest nieszczęśliwy”, „Przyjaźń może zmienić człowieka”.

„Chłopcy z Placu Broni” – Nemeczek, Boka i chłopcy

Ferenc Molnár, poziom: egzamin ósmoklasisty

Kto z kim: Chłopcy z Placu Broni tworzą zżytą grupę, której przewodzi Boka, a najmłodszy i najsłabszy jest Nemeczek.

Argument: Nemeczek, choć jest tylko szeregowcem i bywa lekceważony, pozostaje wierny kolegom. Mimo choroby przychodzi na bitwę o plac i pomaga zwyciężyć, co przypłaca życiem. Ten przykład dowodzi, że lojalność wobec przyjaciół jest ważniejsza niż własna wygoda, a wartość człowieka nie zależy od jego pozycji w grupie.

Pasuje do tezy: „Przyjaźń opiera się na lojalności”, „Prawdziwy przyjaciel jest gotów do poświęceń”.

„Hobbit, czyli tam i z powrotem” – Bilbo i krasnoludy

J.R.R. Tolkien, poziom: egzamin ósmoklasisty

Kto z kim: Bilbo wyrusza w podróż z trzynastoma krasnoludami, które początkowo traktują go z rezerwą.

Argument: W czasie wyprawy Bilbo kilka razy ratuje towarzyszy: uwalnia ich z sieci pająków w Mrocznej Puszczy i wyprowadza z więzienia elfów w beczkach. Dzięki temu krasnoludy zaczynają mu ufać. Na koniec umierający Thorin godzi się z Bilbem i docenia jego przyjaźń. Ten przykład dowodzi, że przyjaźń rodzi się we wspólnie pokonywanych trudnościach i opiera się na zaufaniu.

Pasuje do tezy: „Z przyjacielem łatwiej pokonywać trudności”, „Przyjaźń buduje się przez wspólne przeżycia”.

Przyjaźń w innych utworach (do drugiego przykładu w rozprawce)

W wypracowaniu często trzeba przywołać, oprócz lektury obowiązkowej, inny utwór literacki. Dobrze sprawdza się tu książka spoza listy lektur obowiązkowych.

„Ania z Zielonego Wzgórza” – Ania i Diana

Lucy Maud Montgomery, inny utwór literacki

Kto z kim: Ania i Diana przysięgają sobie dozgonną przyjaźń. Gdy matka Diany zakazuje im się spotykać, Ania ratuje życie młodszej siostrze Diany i przyjaciółki znów mogą być razem. Ten przykład dowodzi, że prawdziwa przyjaźń przetrwa przeszkody i zostaje nagrodzona.

Pasuje do tezy: „Prawdziwa przyjaźń przetrwa przeszkody”.

Motyw przyjaźni w lekturach maturalnych

Na maturze przyjaźń warto ujmować szerzej: jako relację z drugim człowiekiem, która kształtuje, wspiera albo zostaje zdradzona.

„Lalka” – Wokulski i Rzecki

Bolesław Prus, poziom: matura

Kto z kim: Stary subiekt Ignacy Rzecki jest najwierniejszym przyjacielem Stanisława Wokulskiego.

Argument: Rzecki martwi się o Wokulskiego, prowadzi za niego sklep, pisze o nim w swoim pamiętniku i stara się zrozumieć jego decyzje, choć często ich nie pochwala. Nie oczekuje niczego w zamian. Ten przykład dowodzi, że przyjaźń to bezinteresowna troska i wierność, nawet gdy przyjaciel się od nas oddala.

Pasuje do tezy: „Przyjaźń to bezinteresowna troska o drugiego człowieka”.

„Dżuma” – Rieux i Tarrou

Albert Camus, poziom: matura

Kto z kim: Doktor Rieux i Jean Tarrou poznają się w czasie epidemii w Oranie.

Argument: Tarrou organizuje ochotnicze oddziały sanitarne i ramię w ramię z Rieux walczy z zarazą. Ich przyjaźń przypieczętowuje wspólna nocna kąpiel w morzu, chwila wytchnienia od dżumy. Gdy Tarrou zachoruje, Rieux opiekuje się nim do końca. Ten przykład dowodzi, że przyjaźń rodzi się we wspólnej walce o dobro i daje siłę w najtrudniejszych czasach.

Pasuje do tezy: „Przyjaźń daje siłę w walce ze złem”.

„Zbrodnia i kara” – Raskolnikow i Razumichin

Fiodor Dostojewski, poziom: matura

Kto z kim: Razumichin to dawny kolega Raskolnikowa ze studiów.

Argument: Gdy Raskolnikow po zbrodni wpada w gorączkę i odpycha wszystkich, Razumichin sprowadza do niego lekarza, opiekuje się nim i troszczy się o jego matkę i siostrę. Nie opuszcza przyjaciela, choć ten jest dla niego niemiły. Ten przykład dowodzi, że prawdziwy przyjaciel zostaje przy nas w kryzysie, nawet gdy sami nie potrafimy przyjąć pomocy.

Pasuje do tezy: „Prawdziwych przyjaciół poznaje się w trudnych chwilach”.

„Makbet” – Makbet i Banko (antyprzykład)

William Szekspir, poziom: matura

Kto z kim: Makbet i Banko to towarzysze broni, którzy razem słyszą przepowiednię czarownic.

Argument: Gdy Makbet zostaje królem, zaczyna widzieć w przyjacielu zagrożenie, bo czarownice zapowiedziały, że potomkowie Banka będą królami. Każe go zabić. Ten przykład dowodzi, że żądza władzy potrafi zniszczyć nawet długoletnią przyjaźń. Przyda się w rozprawce jako kontrargument albo przykład zdrady.

Pasuje do tezy: „Przyjaźń wymaga wierności”, „Ambicja może zniszczyć przyjaźń”.

Tezy o przyjaźni – gotowe do rozprawki

Każdą z tych tez możesz potwierdzić co najmniej dwiema lekturami opisanymi wyżej.

TezaLektury, które ją potwierdzają
Prawdziwych przyjaciół poznaje się w trudnych chwilach.„Kamienie na szaniec”, „Zbrodnia i kara”
Przyjaźń wymaga poświęcenia.„Kamienie na szaniec”, „Chłopcy z Placu Broni”
Przyjaźń wymaga czasu i odpowiedzialności.„Mały Książę”, „Lalka”
Przyjaźń może zmienić człowieka.„Opowieść wigilijna”, „Hobbit”
Z przyjacielem łatwiej pokonywać trudności.„Hobbit”, „Dżuma”
Przyjaźń opiera się na lojalności.„Chłopcy z Placu Broni”, „Kamienie na szaniec”
Prawdziwa przyjaźń przetrwa przeszkody.„Ania z Zielonego Wzgórza”, „Hobbit”
Ambicja i chęć zysku mogą zniszczyć przyjaźń.„Makbet” (antyprzykład)

Wypracowania o przyjaźni i zaufaniu

Zobacz, jak te argumenty działają w całych pracach napisanych do prawdziwych tematów:

Przysłowia i cytaty o przyjaźni – na wstęp

Przysłowie lub cytat na początku rozprawki dobrze wprowadza temat, ale tylko wtedy, gdy od razu z nim polemizujesz albo go rozwijasz.

  • „Prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie.”
  • „Powiedz mi, z kim przestajesz, a powiem ci, kim jesteś.”
  • „Co dwie głowy, to nie jedna.”
  • „Zgoda buduje, niezgoda rujnuje.”
  • „Przyjaźń to jedna dusza w dwóch ciałach” – myśl przypisywana Arystotelesowi.

Jak wykorzystać motyw przyjaźni w rozprawce – przykład akapitu

Dobry akapit argumentacyjny ma trzy części: argument, przykład z lektury i wniosek. Oto przykład do tezy „Prawdziwych przyjaciół poznaje się w trudnych chwilach”:

Argument Prawdziwa przyjaźń sprawdza się dopiero wtedy, gdy przyjaciel potrzebuje pomocy, a jej udzielenie wiąże się z ryzykiem.

Przykład Potwierdzeniem tej tezy jest postawa Zośki i Alka z „Kamieni na szaniec” Aleksandra Kamińskiego. Kiedy gestapo aresztowało Rudego, przyjaciele wzięli udział w akcji pod Arsenałem, aby go uwolnić, choć wiedzieli, że mogą zginąć. Udało im się odbić Rudego, ale zapłacili za to ogromną cenę: kilka dni później zmarł zarówno on, jak i ranny w akcji Alek.

Wniosek Przykład ten dowodzi, że prawdziwy przyjaciel nie zostawia nas w potrzebie, nawet jeśli pomoc wymaga największego poświęcenia.

Uwaga językowa: w celowniku liczby mnogiej piszemy „przyjaciołom”, a nie „przyjacielom”. Wyjaśnienie znajdziesz we wpisie przyjaciołom czy przyjacielom.

Gotowe sformułowania do wstępu, argumentów i zakończenia znajdziesz we wpisie zwroty do rozprawki, a budowę całej pracy w schemacie rozprawki.

Najczęściej zadawane pytania

W jakich lekturach jest motyw przyjaźni?

Motyw przyjaźni znajdziesz m.in. w „Małym Księciu”, „Kamieniach na szaniec”, „Chłopcach z Placu Broni”, „Hobbicie” i „Opowieści wigilijnej”, a na maturze w „Lalce”, „Dżumie” i „Zbrodni i karze”. „Makbet” pokazuje z kolei, jak przyjaźń może zostać zdradzona.

Jakie argumenty o przyjaźni podać w rozprawce?

Najmocniejsze są argumenty oparte na konkretnej sytuacji z lektury, np. odbicie Rudego w „Kamieniach na szaniec” czy oswojenie lisa w „Małym Księciu”. Do każdego przykładu dopisz wniosek, który wiąże go z twoją tezą.

Jaka lektura obowiązkowa najlepiej pasuje do tematu o przyjaźni?

Na egzaminie ósmoklasisty najpewniejsze są „Kamienie na szaniec” i „Mały Książę”, bo przyjaźń jest w nich jednym z głównych tematów. Na maturze dobrze sprawdzają się „Lalka” i „Dżuma”.

Czy przyjaźń może być tematem na egzaminie ósmoklasisty?

Tak. Na egzaminie ósmoklasisty w 2025 roku uczniowie pisali przemówienie o tym, że przyjaźń potrafi połączyć zupełnie różne charaktery. Tematy z poprzednich lat znajdziesz we wpisie tematy rozprawek z egzaminów ósmoklasisty.

Jak zacząć rozprawkę o przyjaźni?

Możesz zacząć od przysłowia, np. „Prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie”, i od razu sformułować tezę. Ważne, by już we wstępie było jasne, jakie masz zdanie i jakie lektury przywołasz.

Materiały do pobrania

Ocena

Średnia ocena: 5 / 5. Liczba głosów: 1