You are currently viewing Synekdocha – definicja, przykłady, zastosowanie w literaturze

Synekdocha – definicja, przykłady, zastosowanie w literaturze

W dzisiejszym artykule przenikniemy w świat języka polskiego, zgłębiając interesującą figurę stylistyczną – synekdochę. Czym dokładnie jest synekdocha? Jakie formy przyjmuje i w jaki sposób możemy ją stosować? Zachęcam do lektury, podczas której rozważymy definicję synekdochy, jej różnorodne odmiany oraz powiemy, jak w praktyce wygląda użycie synekdochy.

Synekdocha – definicja

Synekdocha to figura stylistyczna, odmiana metonimii, w której używamy nazwy części do opisania całości (zasada łacińska pars pro toto – część za całość) lub odwrotnie nazwy całości do opisania części (zasada łacińska totum pro parte – całość za część). Przykładem synekdochy może być użycie wyrazu „czworonóg” zamiast „pies” czy wyrażenia „cztery kąty” zamiast „dom”. Liczne przykłady synekdoch znajdują się w tekstach biblijnych, jedna niemało jest ich również w codziennym życiu.

Rodzaje synekdochy

Synekdocha przybiera różne formy, dodając tekstowi subtelności i wdzięku. Poniżej przedstawiamy kilka odmian synekdochy.

  • Synekdocha liczby: na przykład „włos się zjeżył” zamiast „włosy się zjeżyły”.
  • Synekdocha rodzaju: na przykład „róża” zamiast „kwiat”.
  • Synekdocha gatunku: na przykład „morderczy sztylet” zamiast „broń”.
  • Synekdocha abstrakcji: na przykład „Serca wypełnione miłością są najszlachetniejsze”. W tym przykładzie „serca” używane jest jako konkretna część ciała, ale jednocześnie odnosi się do abstrakcyjnej kategorii – uczucia miłości.

Użycie synekdochy pozwala wzbogacić wypowiedzi i nadać im wyrazu.

Synekdocha – przykłady użycia w literaturze

W literaturze synekdocha pełni ważną funkcję, podkreślając istotne aspekty opisywanych zjawisk. W „Weselu” Stanisława Wyspiańskiego chata bronowicka staje się synekdochą kraju, ukazując relacje mieszczan i chłopów. Natomiast w wierszu Czesława Miłosza, „Kręte nad Wisłą drogi”, rzeka Wisła spełnia funkcję synekdochy ojczyzny, Polski.

Synekdocha – przykłady użycia w życiu codziennym

W języku potocznym często posługujemy się synekdochą. Przykłady z życia mogą obejmować powiedzenia takie jak: „witajcie w moich skromnych progach,” gdzie „progach” staje się synekdochą domu. Innym przykładem użycia synekdochy może być sformułowanie cały stadion klaskał po fantastycznym występie artysty,” w tym przypadku „cały stadion” stanowi synekdochę, symbolizując wszystkich obecnych na widowni, którzy oklaskiwali artystę, lub „muszę zrobić sobie nowe szkła,” gdzie „szkła” to synekdocha okularów.

W praktyce synekdocha staje się narzędziem wyrazistego komunikowania, pozwalając na ciekawe i barwne sformułowanie myśli.

Czym się różni synekdocha od metonimii?

Metonimia, to podobnie jak synekdocha, figura retoryczna. Obie mają wspólne cechy, ale różnią się głównie w zakresie zastępowanych elementów oraz zastosowaniach. Synekdocha polega na zastępowaniu nazwy całości lub ogółu przez nazwę części lub odwrotnie. Z kolei metonimia opiera się na zastępowaniu nazwy jednej kategorii przez nazwę innej kategorii, związanej z nią w pewien sposób, często opierając się na relacjach przyczynowo-skutkowych, czasowych czy logicznych. Metonimia ma bardziej wyszukane zastosowania, nadając wyrażeniom charakter bardziej złożony i metaforyczny. Ostatecznie, obie figury pozwalają na kreatywne i zręczne posługiwanie się językiem, nadając mu dodatkowej głębi i ekspresji.

Więcej o metonimii przeczytasz w tym wpisie.

Ocena

Średnia ocena: 5 / 5. Liczba głosów: 5

Małgorzata Woźna

Małgorzata Woźna – magister filologii polskiej oraz kultury i praktyki tekstu, korepetytorka, korektorka i copywriterka, autorka bloga Prosty Polski, na którym od 2016 roku publikuje artykuły dotyczące języka polskiego. Pomaga uczniom szkół podstawowych i ponadpodstawowych uporać się z trudnymi zagadnieniami literackimi i językowymi. Daje wskazówki Polakom na temat poprawności problematycznych form.
Powiadomienia o komentarzach
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
Pokaż wszystkie komentarze.